Julia Slaska 

Relacja jednostki z naturą od dawna jest jednym z najczęściej poruszanych tematów w literaturze. Autorzy różnych epok poruszają tę tematykę w odmienny sposób, zastanawiając się, jaką funkcję człowiek pełni w królestwie zwierząt i natury. Polska noblistka, Olga Tokarczuk, w swojej powieści Prowadź swój pług przez kości umarłych przedstawia to zagadnienie w bardzo wyraźny i nietypowy sposób. Tokarczuk, opisując historię bohaterów tego thrilleru ekologicznego, ukazuje świat, w którym relacja człowieka z naturą jest ukazywana na wiele sposobów, a zwierzęta odgrywają o wiele bardziej istotną rolę, niż mogłoby nam się wydawać. W XXI wieku problem ten nabiera jeszcze większego znaczenia, gdyż ludzie częściej ingerują w naturę i królestwo zwierząt, zapominając o swojej odpowiedzialności za ich świat. 

Główną bohaterką powieści jest emerytowana nauczycielka angielskiego, Janina Duszejko, mieszkająca w Kotlinie Kłodzkiej. Kobieta jest głęboko przejęta losem zwierząt i zaangażowana w obronę ich praw oraz nieustannie sprzeciwia się polowaniom i jakiemukolwiek ich krzywdzeniu. Według niej natura jest nieodłącznym elementem ludzkiego życia, a same zwierzęta powinny mieć takie same prawa jak ludzie. Stworzenia, których nazwy zawsze zapisywane są wielką literą, nie są tylko elementem krajobrazu natury, lecz istotami, które podobnie do ludzi, odczuwają ból, cierpienie oraz chęć do życia. Autorka szczególnie podkreśla, iż społeczeństwo bardzo często o tym zapomina. Natomiast sama bohaterka, ukazując swoją empatię i miłość do zwierząt i natury, w dużym stopniu wyróżnia się na tle innych postaci. Jej sposób myślenia można nazwać biocentrycznym, gdyż traktuje ona zwierzęta i przyrodę na równi z człowiekiem, co przez innych często jest postrzegane jako dziwne. 

W Prowadź swój pług przez kości umarłych autorka podkreśla, iż relacja jednostki z naturą jest bardzo skomplikowana i często pełna sprzeczności. Z jednej strony człowiek nieustannie wykorzystuje przyrodę i jej zasoby, z drugiej jednak, często krzywdząc zwierzęta i naturę, zaburza harmonię między człowiekiem a naturą. Tokarczuk opisuje świat, w którym ludzie myślą, że mają całkowitą nad przyrodą kontrolę, co tak naprawdę jest tylko złudzeniem. W powieści można również zauważyć krytykę antropocentryzmu, polegającego na stawianiu człowieka w centrum wszechświata i uznaniu go za najważniejszą istotę. Bohaterowie powieści, tacy jak Wielka Stopa, Komendant, Prezes, poprzez ciągłe polowania i krzywdzenie zwierząt, tylko pogłębiają i pogarszają konflikt człowieka z naturą. 

Warto jednakże pamiętać, że relacja jednostki z naturą przedstawiona w tym utworze nie jest prosta ani jednoznaczna. Tokarczuk nie dzieli stosunków bohaterów na dobre i złe, ale raczej na różne i wyjątkowe, pozostawiając ocenę głównej bohaterce. Duszejko na przykład, podchodzi do zwierząt pełna empatii, zdając sobie sprawę, iż one też czują i są istotami żywymi. Inni bohaterowie natomiast mają do nich instrumentalne podejście, wykorzystując je tylko do własnych celów. Dzięki temu bardzo wyraźnie zostaje ukazany kontrast pomiędzy odmiennymi postawami, co dodatkowo podkreśla problematykę tego rozbudowanego problemu. Autorka również zaznacza, że to, jaki stosunek mamy do zwierząt i natury, często wynika z naszego systemu wartości, empatii i wrażliwości.  

Bardzo ważnym motywem w tej powieści jest wyjątkowy sposób, w jaki zostaje przedstawiona sprawiedliwość natury. Już po przeczytaniu pierwszych kilku stron można zauważyć, że przyroda nie pozostaje obojętna wobec krzywdy zwierząt, a nawet można stwierdzić, że na swój, symboliczny sposób odpowiada na ludzkie, bezmyślne czyny. Można to interpretować jako metaforę, podkreślającą, iż wszystkie działania, zarówno te dobre, jak i złe, niosą za sobą konsekwencje. Autorka w dużej mierze pozostawia czytelnikowi przestrzeń do interpretacji, dzięki czemu sam może ocenić, jak rozumieć ukazane wydarzenia oraz jaką funkcję odgrywa w nich natura. To wszystko sprawia, że utwór skłania do głębszej refleksji. Dlatego właśnie warto sięgnąć po tę powieść polskiej pisarki. Nie jest to tylko kryminał z wyjątkowo ciekawą akcją, ale również opowieść skłaniająca czytelnika do refleksji nad rolą człowieka w świecie przyrody. Utwór wciąga, dzięki elementom kryminału i thrilleru, jednocześnie przypominając odbiorcom o tym, jak ważną rolę odgrywa przyroda w ich życiu. Warto również pamiętać, że to właśnie stosunek człowieka do natury, często mówi o nim więcej, niż by się wydawało.