Julia Slaska

Każdy czytelnik ma na swoim regale książki, które czyta szybko, odkłada na półkę i zapomina, o czym właściwie były. Ma też takie, na które poświęcić musi trochę więcej czasu i które zostają w nim na dłużej, bo nie pozwalają czytelnikowi przejść obok nich obojętnie. Do tej właśnie drugiej grupy należy powieść Zofii Nałkowskiej Granica. Utwór ten nie daje prostych odpowiedzi i nie jest łatwy do zrozumienia. Zmusza natomiast do myślenia o ludziach, ich wyborach i konsekwencjach własnych decyzji.

Już na początku lektury można zauważyć, że Granica nie daje prostych ocen bohaterów i nie podporządkowuje ich kategoriom „dobry” – „zły”. Przedstawiony przez autorkę świat jest realistyczny, przez co wszystko jest bardzo skomplikowane oraz złożone, jak w prawdziwym życiu. Świetnym przykładem jest postać głównego bohatera Zenona Ziembiewicza, który jako młody człowiek ma swoje zasady, marzenia, ambicje, lecz z czasem porzuca je, podejmując decyzje prowadzące do późniejszej tragedii. Czytelnik musi sam analizować intencje, decyzje i konsekwencje czynów bohaterów, co często bywa znacznie trudniejsze, niż nam się wydawało. Nałkowska tworzy swoje postacie realistycznie, ukazując zarówno ich dobre, jak i gorsze strony. Podczas czytania sami musimy odpowiedzieć sobie na trudne pytania, takie jak: czy dane zachowanie bohatera jest słuszne? Czy dobre intencje wystarczą? Czy jesteśmy w stanie przewidzieć konsekwencje swoich działań? Ten utwór ukazuje, że życie nie jest proste, lecz skomplikowane, a wybory, które w nim podejmujemy, mogą być tragiczne w skutkach.

Autorka w powieści porusza poważne tematy, które widoczne są też w dzisiejszym świecie. W narracji Granicy można zauważyć wiele tematów takich jak: nierówności społeczne oraz płciowe, odpowiedzialność moralna i jej konsekwencje, czy nawet problem aborcji. Dzięki podjęciu przez autorkę tych zagadnień dowiadujemy się, w jakim stopniu to, skąd dany człowiek pochodzi, w jakim środowisku się wychował oraz jaki jest status materialny bohatera, kształtuje decyzje i zasady, którymi się kieruje. Nałkowska już na pierwszych stronach utworu porusza jeden z najtrudniejszych tematów, jakim jest samobójstwo, o którego przyczynach czytelnik dowiaduje się dopiero po przeczytaniu całej powieści. To właśnie dzięki użyciu wielu nietypowych zabiegów, takich jak inwersja czasowa czy klamra kompozycyjna, lektura powieści jest taka intrygująca.

Warto również przyjrzeć się tytułowi utworu, gdyż samo słowo granica ma znaczenie symboliczne. Autorka nie ma na myśli jednej, konkretnej granicy, ale wiele przeróżnych przeszkód, które człowiek napotyka na swojej drodze. Granice, na przykład moralne, emocjonalne czy też społeczne, człowiek często przekracza zupełnie nieświadomie, nie zdając sobie sprawy z nieuniknionych konsekwencji swoich wyborów. W powieści Nałkowska podkreśla, że właśnie takie działania, gdzie granica ta przesuwa się wolno, niezauważalnie, prowadząc do kolejnych tragedii, jest najniebezpieczniejsza. Relacja głównego bohatera z Justyną ukazuje, jak łatwo jest przekroczyć granicę moralną i wpłynąć tym samym trwale i boleśnie na życie innego człowieka. Właśnie to sprawia, że lektura jest tak interesująca i wyjątkowa. Dzięki niej zaczynamy zastanawiać się nad własnymi decyzjami i tym, czy zawsze są one właściwe, co prowadzi nas do różnych refleksji.

Mimo że Granica została napisana wiele lat temu (ma już 91 lat!), to tematy, które porusza, są jak najbardziej aktualne i powszechne w codziennym życiu. Są to chociażby kwestię odpowiedzialności, wyborów moralnych czy też determinizmu społecznego. Autorka opisała mechanizmy rządzące ludzkimi zachowaniami i właśnie dzięki temu dzieło Nałkowskiej można rozumieć jako powieść poruszającą uniwersalne dylematy ludzkich wyborów i ich konsekwencje.

Granica Zofii Nałkowskiej nie jest książką, którą można szybko przeczytać, odłożyć z powrotem na regał i zapomnieć. Jest to powieść, po której przeczytaniu w głowie pojawia się wiele pytań, na które często trudno znaleźć odpowiedzi, gdyż nie są one jednoznaczne. Właśnie przez to każdy czytelnik rozumie ją inaczej, zwracając uwagę na inne problemy i aspekty. Choć lektura może wydawać się trudna do przeczytania i całkowitego zrozumienia, warto po nią sięgnąć, aby samemu się przekonać, jakie jest przesłanie utworu oraz czym dla nas jest tytułowa „granica”.